Mijn
grootvader Adolf Knul (1875-1949) zei altijd: "Ik heet Knol,
daar verandert niemand wat aan." Niets is echter minder waar. In zijn
geboorteakte komt alleen de naam Knul voor en ook in zijn trouwboekje,
zijn huwelijksakte en zijn overlijdensakte is de naam Knul vermeld. Mijn
grootvader heette dus Knul, daar verandert niemand meer wat aan.
Dat hij
niettemin vasthield aan de naam Knol is wel verklaarbaar. Zijn vader
Hendrik (1823-1905) werd immers geboren als Knol, althans dat staat in
zijn geboorteakte. Maar in Hendriks huwelijksakte en zijn overlijdensakte
is zijn naam Knul, evenals van al zijn kinderen.
Kroontjespen
Iedereen in de familie heeft wel eens de verhaaltjes gehoord over de verwarring rond de naam. Daarin is het
steeds de ambtenaar van de burgerlijke stand die de schuld krijgt. 'Bij
het schrijven van de naam Knol weigerde de kroontjespen boven aan de
letter o en zo ontstond de naam Knul', is één versie. 'Nee, bij het
schrijven van de naam Knul zat er een haartje aan de pen waardoor de
letter u bovenaan dicht raakte', is een andere. En volgens weer een andere
versie zou de ambtenaar stomdronken de kroontjespen gehanteerd hebben bij
het inschrijven van een nieuwe telg.
Fabeltjes
Al
deze 'verklaringen' kunnen we gerust naar het land der fabeltjes
verwijzen, gezien het aantal malen dat zowel de naam Knol als Knul in de
officiële stukken voorkomt. Beide namen worden door elkaar gebruikt. Zo
worden de zes kinderen uit het tweede huwelijk van mijn betovergrootvader
Peter Knol alias Knul (1771-1855) achtereenvolgens als Knul, drie keer
achtereen als Knol,
als Knul en als Knol in het geboorteregister van Oldebroek ingeschreven.
Ook Peters oudste zoon Willem Knul (1803-1856), uit zijn eerste
huwelijk, is het spoor volledig bijster. Bij zijn trouwen heet hij Knul,
bij zijn overlijden Knol. Zijn eerste vijf kinderen heten Knol, de
volgende vier Knul.
Naamsaanneming
Nu blijft de vraag of de familienaam oorspronkelijk Knol of
Knul was. Vóór 1811 werden beide niet of nauwelijks als familienaam
gebruikt. Bij decreet van keizer Napoleon van 20 juli 1808 en 18 augustus
1811 werd bevolen dat alle inwoners van het Franse keizerrijk, waartoe ons
land sinds 1810 behoorde, hun naam moesten laten registreren. Wie nog geen
officiële achternaam had, moest er één aannemen en daarvan een akte
laten opmaken. Het register van naamsaanneming van de gemeente Oldebroek
zou opheldering kunnen verschaffen, maar daarin is niets over de
familienaam te vinden.
Knol of Knul? We
zullen het nooit weten. Ik ben er echter bijna van overtuigd dat onze
voorouders voor de naam Knol hebben gekozen. Deze naam komt immers in ons
land veel meer voor. Zo zijn er in Overijssel, Groningen, Friesland,
Noord-Holland en Zuid-Holland geslachten met de naam Knol. Voor zover
bekend is tussen de verschillende geslachten Knol geen familierelatie
aangetoond. De naam Knul daarentegen is uniek. Alle Knullen behoren tot
dezelfde familie.
Dialect
Is er dan helemaal geen verklaring voor deze naamsverwisseling?
Misschien deze: in het dialect dat in de ‘IJssellanden’
wordt gesproken worden veel Nederlandse woorden die een ‘korte o’ in zich hebben, uitgesproken als een ‘korte
u’. Wanneer Knol
dezelfde ‘behandeling’ ondergaat wordt het dus Knul. Een kwestie van
uitspraak dus. Of deze verklaring juist is? Wie het weet mag het
zeggen. Ik ruil haar graag in voor een betere.
Naamsverandering
Om
de verwarring nog wat groter te maken, kan ik nu zeggen: "Ik heet Van
Kuler, daar verandert niemand wat aan." Ik ben één van de leden van
de Hilversumse tak van de familie Knul die in 1968 hun naam lieten
veranderen in Van Kuler. Niet iedereen volgde echter het initiatief van
mijn oom Herman. De getrouwde vrouwen – zusters, tantes en nichten – lieten
alles bij het oude, evenals twee in het buitenland levende neven en hun
kinderen. En zo kon het gebeuren dat er nu in de familie, net als vroeger,
enkele gezinnen zijn waarin twee familienamen voorkomen: toen Knol en Knul,
nu Knul en Van Kuler.
Wat zei Shakespeare ook alweer? “What’s
in a name!”
(Eerder gepubliceerd (zonder afbeeldingen) in IJssellanden, kwartaalblad van de afd. IJssellanden van de NGV, No. 31, 1e kwartaal 1995; bewerkt t.b.v. de website in augustus 2004)
