NAAMSVERANDERING KNOL - KNUL - VAN KULER

Drie familienamen, één geslacht

Mijn grootvader Adolf Knul (1875-1949) zei altijd: "Ik heet Knol, daar verandert niemand wat aan." Niets is echter minder waar. In zijn geboorteakte komt alleen de naam Knul voor en ook in zijn trouwboekje, zijn huwelijksakte en zijn overlijdensakte is de naam Knul vermeld. Mijn grootvader heette dus Knul, daar verandert niemand meer wat aan.

Dat hij niettemin vasthield aan de naam Knol is wel verklaarbaar. Zijn vader Hendrik (1823-1905) werd immers geboren als Knol, althans dat staat in zijn geboorteakte. Maar in Hendriks huwelijksakte en zijn overlijdensakte is zijn naam Knul, evenals van al zijn kinderen.

Kroontjespen
Iedereen in de familie heeft wel eens de verhaaltjes gehoord over de verwarring rond de naam. Daarin is het steeds de ambtenaar van de burgerlijke stand die de schuld krijgt. 'Bij het schrijven van de naam Knol weigerde de kroontjespen boven aan de letter o en zo ontstond de naam Knul', is één versie. 'Nee, bij het schrijven van de naam Knul zat er een haartje aan de pen waardoor de letter u bovenaan dicht raakte', is een andere. En volgens weer een andere versie zou de ambtenaar stomdronken de kroontjespen gehanteerd hebben bij het inschrijven van een nieuwe telg.

Fabeltjes
Al deze 'verklaringen' kunnen we gerust naar het land der fabeltjes verwijzen, gezien het aantal malen dat zowel de naam Knol als Knul in de officiële stukken voorkomt. Beide namen worden door elkaar gebruikt. Zo worden de zes kinderen uit het tweede huwelijk van mijn betovergrootvader Peter Knol alias Knul (1771-1855) achtereenvolgens als Knul, drie keer achtereen als Knol, als Knul en als Knol in het geboorteregister van Oldebroek ingeschreven.
Ook Peters oudste zoon Willem Knul (1803-1856), uit zijn eerste huwelijk, is het spoor volledig bijster. Bij zijn trouwen heet hij Knul, bij zijn overlijden Knol. Zijn eerste vijf kinderen heten Knol, de volgende vier Knul. 

Naamsaanneming
Nu blijft de vraag of de familienaam oorspronkelijk Knol of Knul was. Vóór 1811 werden beide niet of nauwelijks als familienaam gebruikt. Bij decreet van keizer Napoleon van 20 juli 1808 en 18 augustus 1811 werd bevolen dat alle inwoners van het Franse keizerrijk, waartoe ons land sinds 1810 behoorde, hun naam moesten laten registreren. Wie nog geen officiële achternaam had, moest er één aannemen en daarvan een akte laten opmaken. Het register van naamsaanneming van de gemeente Oldebroek zou opheldering kunnen verschaffen, maar daarin is niets over de familienaam te vinden.
Knol of Knul? We zullen het nooit weten. Ik ben er echter bijna van overtuigd dat onze voorouders voor de naam Knol hebben gekozen. Deze naam komt immers in ons land veel meer voor. Zo zijn er in Overijssel, Groningen, Friesland, Noord-Holland en Zuid-Holland geslachten met de naam Knol. Voor zover bekend is tussen de verschillende geslachten Knol geen familierelatie aangetoond. De naam Knul daarentegen is uniek. Alle Knullen behoren tot dezelfde familie.  

 

Dialect
Is er dan helemaal geen verklaring voor deze naamsverwisseling? Misschien deze: in het dialect dat in de ‘IJssellanden’  wordt gesproken worden veel Nederlandse woorden die een ‘korte o’ in zich hebben, uitgesproken als een ‘korte u’. Wanneer Knol dezelfde ‘behandeling’ ondergaat wordt het dus Knul. Een kwestie van uitspraak dus. Of deze verklaring juist is? Wie het weet mag het zeggen. Ik ruil haar graag in voor een betere.

Naamsverandering
Om de verwarring nog wat groter te maken, kan ik nu zeggen: "Ik heet Van Kuler, daar verandert niemand wat aan." Ik ben één van de leden van de Hilversumse tak van de familie Knul die in 1968 hun naam lieten veranderen in Van Kuler. Niet iedereen volgde echter het initiatief van mijn oom Herman. De getrouwde vrouwen – zusters, tantes en nichten – lieten alles bij het oude, evenals twee in het buitenland levende neven en hun kinderen. En zo kon het gebeuren dat er nu in de familie, net als vroeger, enkele gezinnen zijn waarin twee familienamen voorkomen: toen Knol en Knul, nu Knul en Van Kuler. Wat zei Shakespeare ook alweer? “What’s in a name!” 
                                                                        Jaap van Kuler

(Eerder gepubliceerd (zonder afbeeldingen) in IJssellanden, kwartaalblad van de afd. IJssellanden van de NGV, No. 31, 1e kwartaal 1995; bewerkt t.b.v. de website in augustus 2004)